در نشست شمس با موضوع قهرمان‌پردازي در ادبيات کودک و نوجوان عنوان شد:

قهرمانان اسطوره‌اي، الگو نمي‌شوند

نشستي ديگر از سلسله نشست‌هاي ادبي شمس، با موضوع ادبيات و الگوسازي و قهرمان‌هاي ارزشي با حضور دکتر مهدي حجواني، حجت‌الإسلام سيدعلي پورحسيني، و جمعي ديگر از نويسندگان و پژوهشگران حوزه و دانشگاه در محل بنياد پژوهش‌هاي آستان قدس رضوي برگزار گردید

به گزارش روابط ‌عمومی و امور بین‌الملل سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، نشستي ديگر از سلسله نشست‌هاي ادبي شمس، با موضوع ادبيات و الگوسازي و قهرمان‌هاي مذهبي و ارزشي با حضور دکتر مهدي حجواني نويسنده و استاد دانشگاه، حجت‌الإسلام سيدعلي پورحسيني، نويسنده و پژوهشگر، و جمعي ديگر از نويسندگان و پژوهشگران حوزه و دانشگاه در محل بنياد پژوهش‌هاي آستان قدس رضوي برگزار گردید. در اين نشست، که اجراي آن را مجتبي انوريان يزدي برعهده داشت، به مسئلة الگوسازي و قهرمان‌پردازي در ادبيات کودک و نوجوان و رابطة آن با سينما و پويانمايي پرداخته شد.

قهرمانان غربي ريشه در ادبيات شرق دارند

ابتدا مجتبي انوريان يزدي در بيان اهميت مسئلة الگوسازي و قهرمان‌پردازي اظهار داشت: جامعه کودک و نوجوان نياز به قهرمان‌هايي دارد که بار ملي و ارزشي ما را به دوش بکشند و خالي‌بودن اين فضا باعث شده امروز بسياري از نوجوانان براي پرکردن خلاء عاطفي و هيجاني خود، سراغ قهرمانان نوساختة غرب و عموما هاليوود بروند. وي افزود: هرچند ما در اين زمينه غني هستيم، اما فرهنگ غرب به خوبي توانسته است از اين ظرفيت استفاده کند آن چنانکه قهرماناني که ساخته‌اند، ​برگرفته از شخصيت‌هاي حماسي ما بوده و ​اکثرا ريشه در ادبيات شرق دارند.

دکتر مهدي حجواني با تأکيد بر اينکه وقتي در مورد مطلبي صحبت مي‌کنيم،​ بايد توجه کرد که موضوع‌محور نباشد، بلکه مسئله‌محور باشد، گفت: شخصيت يک موضوع است و فقدان الگوسازي يک مسئله است و من قصد دارم موضوع اين جلسه را آسيب‌شناسي الگوسازي در ادبيات ايران يا کودک و نوجوان عنوان کنم؛ چون اگر به موانع و مشکلات به درستي پرداخته شود، راه حل هم بروز خواهد يافت.

الگوهاي اسطوره‌اي دسترس‌ناپذيرند

وي به بيان برخي آسيب‌هاي حوزه الگوسازي پرداخت و گفت: قدم اول آن است که اعتراف به شکست کنيم. در حقيقت اگر ادبيات کار خود را درست انجام دهد، اثر ادبي فرايند ادبي‌شدن را درست طي مي‌کند و نياز نيست به الگو فکر کنيم، بلکه خودبخود الگو ايجاد مي‌شود. وي با بيان اينکه ما از جهاتي هنوز در دوره اسطوره‌اي زندگي مي‌کنيم، اضافه کرد: اسطوره‌ها تخيل انسان نخستين است براي توجيه پديده‌هاي هستي يا زوال آنها. در واقع دخالت نيروهاي مابعدالطبيعي براي خلق يا زوال يک پديده طبيعي همان اسطوره است. حجواني با بيان اينکه به اين نگاه اسطوره‌اي در دوره علمي، استدلال هم اضافه شده است، ادامه داد: اگر ما به قهرمانان با ديد اسطوره‌اي صرف نگاه کنيم و آنها را الگوهاي غيرقابل دسترس بدانيم، آنقدر مقدس و مافوق طبيعي‌اند که حتي نمي‌توانيم به گرد آنها برسيم. اگر به الگوها با نگاه صرفا اسطوره‌اي بنگريم، دسترس‌ناپذير مي‌شوند، اما وقتي ضعف‌هاي قهرمانان را مي‌بينيم بيشتر با آنها احساس نزديکي مي‌کنيم. اين استاد دانشگاه با اظهار اينکه حتي انتظار فرج بايد تصحيح شود، خاطرنشان کرد: اگر نگاه اين باشد که کسي بيايد همه بار ما را به دوش بکشد به جايي نمي‌رسيم، بلکه ما نيز بايد حرکتي کنيم. وي به کتاب «داستان راستان» شهيد مطهري اشاره کرد که سراسر عمل است و مي‌توان رفتار قهرمانان آن را الگوبرداري کرد.

حجواني با بيان اينکه الگوسازي بايد از دوران شکل‌گيري هويت مخاطب شکل گيرد که اين سن در نظر روانشناسان دوره نوجواني است، اين سن را دوره گذار يا تحول دانست و گفت: سن نوجواني سني است که نوجوان براي اولين بار به آينده فکر مي‌کند، به انتخاب مي‌انديشد، سني که نه در گروه بزرگسالان جايي دارد و نه در گروه کودکان او را مي‌پذيرند. تحولات جسمي که در او رخ مي‌دهد، باعث دلهره در او مي‌شود، و دوگانگي و تناقض درون را نمي‌تواند حل کند.

در کار گروهي ناتوانيم

در ادامه، حجت‌الإسلام پورحسيني با تأکيد بر اينکه کار فرهنگي نيازمند صبر و حوصله فراوان است و تلاش بی وقفه و مستمر مي‌خواهد، افزود: يکي از ضعف‌هاي بزرگي که در جامعه وجود دارد، ناتواني در کار گروهي است. قلم‌هاي قوي و رواني در حوزه رسانه‌هاي مکتوب وجود دارد، اما در عرصه پويانمايي کسي نيست که بتواند کاري تأثيرگذار انجام دهد. واقعا اگر کسي کنترل تلويزيون را به دست بگيرد و شبکه‌ها را يک به يک عوض کند، به سختي مي‌توان برنامه‌اي يافت که مخاطب نوجوان ،آن را دوست داشته باشد و با آن ارتباط برقرار کند. وي اضافه کرد: براي يک پويانمايي حدود چهل نفر بايد درگير شوند و بيش از بيست تخصص بايد در کنار هم فعاليت کنند، اما ما در کارگروهي ضعيف هستيم. آنچنان که در رشته‌هاي ورزشي فردي مثل کشتي حرف اول را مي‌زنيم، اما در رشته‌هاي گروهي ضعف داريم.

در ادامه مديريت اسناد آستان قدس رضوي با بيان اينکه هر نسلي قهرمان خودش را دارد، گفت: در هر دوره‌اي يک شخصيت مي‌آيد که پاسخگوي نيازهاي همان دوره است. آنچه امروز اسطوره مي‌شود قرار است فضائل دوره خودش را مطرح کند و اينجا اين پرسش مطرح مي‌شود که آيا اصلا جامعه نياز به الگو دارد و آيا جامعة ما با جامعة سي سال قبل پيوندي دارد يا خير؟ حسن‌آبادي با بيان اينکه يک جامعه در يک دوره نياز به قهرمان دارد و در دورة ديگر ندارد توضيح داد: چون اسطوره‌سازي بعد از مدتي تبديل به ضدفرهنگ مي‌شود، بايد بگذاريم خود يک ارزش در جامعه کم‌کم پذيرفته شود وگرنه بعد از مدتي تبديل به ضدفرهنگ مي‌شود.

ما صددرصد به الگو نيازمنديم

حجت الأسلام پورحسيني در بخشي ديگر از سخنانش گفت: ما صددرصد به داشتن الگو در جامعه نيازمنديم؛ چون به اهدافي که داريم سرعت مي‌بخشد. ما برخي دوره‌هاي تاريخي مثل دوران حمله مغول را سياهي محض مي‌پنداريم، اما بايد بدانيم در همان زمان نيز جوانمردهايي داشتيم که اگر زندگي‌شان درست مورد بررسي قرار گيرد، الگو مي‌شوند.

حجواني در ادامه با بيان اينکه فرهنگ جامعه ما هنوز فرهنگ شفاهي است و ما بيشتر ملت گوشيم تا ملت چشم، تصريح کرد:​ از آنجا که فرهنگ ايرانيان پيش از اسلام فرهنگ شفاهي بوده، اين مسأله تأثير خودش را روي ما گذاشته است و از همين رو، سواد بصري ما ضعيف است و دلبستگي‌هايمان به تصوير کم است.

نشست شمس؛ اتاق فکري براي نخبگان

در پايان، حجواني در گفتگو با خبرنگار ما، با بيان اينکه برگزاري نشست اثربخش است، ​اما به تنهايي چيزي را حل نمي‌کند، گفت: جلسه جاي خود را دارد و اقدامات بعد از جلسه هم جاي خود را. در زمان فعلي، کتاب کاغذي جايگاهي ندارد وکساني که مي‌خواهند کتاب بخوانند بيشتر ترجيح مي‌دهند وارد شبکه‌هاي مجازي شوند و از طرفي، جامعه دچار فقر اقتصادي است که اين شرايط، کار فرهنگي را دشوار مي‌کند. وي ادامه داد: بايد در آينده موضوعاتي مسئله‌محور انتخاب گردد نه موضوع‌محور و براي مديريت جلسات، برنامه‌ريزي‌هاي بيشتري صورت گيرد که اگر جلسات پيوسته باشد​، تجربه برگزارکنندگان هم در مديريت جلسات بالاتر مي‌رود.

پورحسيني نيز در حاشيه اين نشست، يکي از کمبودهاي جامعه را، فقدان اتاق فکري دانست که نخبگان بتوانند باهم تبادل آراء کنند و اظهار داشت: برگزاري چنين نشست‌هايي تاحدودي کمبودها را جبران مي‌کند، اما اگر بخواهيم اين جلسات راهگشا باشد بايد پيوسته و مستمر برگزار گردد.

گفتني است که در خلال اين نشست، کليپي از مراحل ساخت يک اثر پويانمايي، و بخش‌هايي از انيميشن جنگ افسانه‌ها به کارگرداني سيد علي پورحسيني، به نمايش درآمد.

 
1396/10/20 چهارشنبه
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
بيشتر
تعداد بازديد اين صفحه: 1435